OLUMSUZ DÜŞÜNCE İLE KARŞILAŞTIĞIMIZDA NE YAPMALIYIZ?
Oyun sırasında veya günlük hayatta kalan çocuktan “Ben aptalım”, “Kimse beni sevmiyor” ya da “Bunu asla yapamayacağım” gibi cümleler duymak bir ebeveyn için endişe verici olabilir. İlk işinizden hemen “Hayır, öyle deme! Sen çok akıllısın” diyerek onu düzeltebilir.
Ancak Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) bize daha etkili bir yol gösterir. “Düşünceden Eyleme” oyununda da amaçladığımız gibi; hedefimiz olumsuz düşünceyi “susturmak” değil, onu “anlamak ve dönüştürmektir”.
İşte çocuğunuz bir “Olumsuz Düşünce Kartı” açtığında veya dile getirdiğinde izleyebileceğiniz 5 adım:
1. Panik Yapmayın: Düşünceler Gerçek Değildir
Öncelikle sakin olun. Çocuğunuzun o an öyle düşünüyor olması, o durumun gerçek olduğu anlamına gelmez. Zihnimiz bazen bize oyunlar oynar. Çocuğunuza şu metaforla yaklaşabilirsiniz:
“Düşünceler gökyüzünden geçen bulutlar gibidir. Şu an zihninden kara bir bulut geçiyor olabilir, ama bu hep orada kalacağı anlamına gelmez.”
2. Hemen “Düzeltmeyin”, Önce “Kapsayın”
Çocuğunuz olumsuz bir şey söylediğinde hemen “Hayır, öyle değil” demek, onun duyulmadığını hissetmesine neden olabilir. Önce onu anladığınızı gösterin.
- Yerine: “Saçmalama, herkes seni seviyor.”
- Bunu Deneyin: “Şu an kendini yalnız hissediyor gibisin, bu düşünce seni üzmüş olmalı.”
3. Dedektiflik Zamanı: Kanıtın Ne?
Oyunumuzun temel mantığı budur. Çocuğu düşüncesiyle yüzleştirmek için meraklı bir dedektif gibi sorular sorun. Bu sorular, çocuğun kendi mantık hatalarını (bilişsel çarpıtmalarını) fark etmesini sağlar.
- “Sence bu düşünce %100 doğru mu?”
- “Bunun tam tersini kanıtlayan bir anımız var mı?”
- “En yakın arkadaşın bu durumda olsaydı, ona ne söylerdin?”
4. Düşünceyi Somutlaştırın (Oyunun Gücü)
Eğer “Düşünceden Eyleme” oyununu oynuyorsanız, masadaki kartları kullanın. Olumsuz düşünceyi temsil eden kartı gösterin.
“Bak, şu an elindeki bu ‘Kırmızı Kart’ (Olumsuz Düşünce) konuşuyor. Sence bu olaya başka hangi ‘Mavi Kart’ (İşlevsel Düşünce) ile cevap verebiliriz?”
Bu yöntem, sorunu çocuktan ayırır ve sorunu “kartın üzerine” yükler. Böylece çocuk kendini suçlu hissetmez.
5. Alternatif Düşünce Üretin
Amaç “Pembe bir dünya” yaratmak değil, “Gerçekçi ve İşlevsel” bir bakış açısı bulmaktır.
- Olumsuz: “Ben matematikte berbatım, asla yapamayacağım.”
- İşlevsel/Alternatif: “Bu konu beni zorladı ama çalışırsam daha iyi anlayabilirim. Hata yapmak öğrenmenin bir parçasıdır.”
Uzman Notu:
Unutmayın, olumsuz düşünceler hayatın bir parçasıdır. Önemli olan çocuğunuzun bu düşüncelere takılıp kalmaması, onlara esnek bir zihinle cevap verebilmesidir. “Düşünceden Eyleme: Terapötik Yolculuk” oyunu, tam da bu “cevap verme” kasını güçlendirmek için tasarlandı.
